Deniz Haritası Okuma ve Şamandıralama (IALA A / B)
Chart Reading & Buoyage (IALA A / B) — Derinlikler, semboller, yasak alanlar, trafik ayırım düzenleri, IALA A ve B şamandıra sistemleri, kardinal işaretler, harita datumu ve gelgit hesapları. Akdeniz'den Karayipler'e geçişte hayati fark: IALA B.
Deniz haritasının temelleri
Başlangıç · BeginnerDeniz haritası (nautical chart) karadan çok denizi gösterir: derinlikler, tehlikeler, fenerler, şamandıralar ve deniz dibi. Kullanmadan önce başlık kutusunu (title block) okuyun: ölçek, derinlik birimi (metre/kulaç/fit), datum, projeksiyon ve basım/düzeltme tarihi.
Mesafe her zaman yan kenardaki enlem ölçeğinden ölçülür (1 enlem dakikası = 1 nm). Alt/üst kenardaki boylam ölçeği mesafe için KULLANILMAZ.
Derinlikler, konturlar ve tehlike sembolleri
Başlangıç · BeginnerHaritadaki küçük sayılar (soundings) datuma göre derinliktir. 3₅ = 3,5 m. Konturlar (depth contours) eşit derinlikteki noktaları birleştirir; mavi tonlu alanlar sığdır. Altı çizili sayılar (örn. 1̲2̲) kurudan yüksekliktir (drying height): alçak suda o kadar metre su üstündedir.
| Sembol (tarif) | Anlamı | Ne yapmalı |
|---|---|---|
| Yıldız/artı işareti (+ ve köşelerinde noktalar) | Datum seviyesinde/altında tehlikeli kaya (rock awash / underwater rock) | Geniş açıktan geçin |
| Noktalı çizgi ile çevrili artı | Derinliği bilinmeyen tehlikeli sualtı kayası | Uzak durun |
| Yatay çizgi + üç dikey çizgi (gövde şekli) | Tehlikeli batık (dangerous wreck) | Kontur içine girmeyin |
| Batık simgesi + derinlik (örn. 'Wk 25') | Belirli derinlikte batık | Draftınıza göre değerlendirin; çapa atmayın |
| Batık gemi silueti | Gövdesi su üstünde görünen batık | Gece özellikle dikkat |
| Kıvrık # benzeri işaret | Engel (obstruction, Obstn) | Çapa atmayın, ağ/kablo takılabilir |
| Kesik çizgili mor/magenta hat | Kablo veya boru hattı | Çapa atmak yasak/riskli |
| Çapa simgesi | Demir yeri (anchorage) | Uygun demirleme alanı |
| Üstü çizili çapa | Demirleme yasak | Demir atmayın |
| S, M, Cy, R, Sh, Wd harfleri | Dip yapısı: kum, çamur, kil, kaya, kabuk, yosun | Çapa tutuşu: kum/çamur iyi, kaya/yosun kötü |
Bazı bölgelerde (Karayipler'in küçük adaları, Afrika kıyıları) hidrografik ölçümler çok eskidir; mercan resifleri haritada yanlış yerde olabilir. Resif bölgelerinde güneş arkanızda ve yüksekteyken gözle seyir (eyeball navigation) yapın, pruvada gözcü bulundurun.
Yasak/kısıtlı alanlar ve trafik ayırım düzenleri (TSS)
Orta · IntermediateMagenta (mor) kesikli çizgilerle sınırlanmış alanlar genellikle kısıtlı alandır: askeri atış alanları, deniz parkları, demirleme yasağı, balıkçılık yasağı, kablo bölgesi. Harita üzerindeki not (Note) ve kılavuz kitapta detayı okuyun.
===>===>===>===>===>===>===> Şerit (lane) doğuya
//////////////////////////// Ayırım bölgesi (magenta)
<===<===<===<===<===<===<=== Şerit batıya
KURAL 10:
- Şeride girerken/çıkarken uçlardan, küçük açıyla
- Geçmek zorundaysanız trafiğe 90° BAŞ ile (heading)
en kısa sürede geçin
- < 20 m tekneler ve yelkenliler, şeritteki makineli
gemilerin güvenli geçişini ENGELLEMEZ
- Mümkünse kıyı trafik bölgesini (ITZ) kullanınTürk Boğazları (İstanbul, Çanakkale) ve Cebelitarık'ta TSS ve trafik hizmetleri (VTS) vardır. Geçişten önce VTS kanalını kılavuzdan öğrenin ve dinleyin.
IALA A ve IALA B – rotanız için en önemli fark
Başlangıç · BeginnerIALA A: Avrupa, Akdeniz, Türkiye, Afrika, Asya'nın çoğu, Avustralya. IALA B: Kuzey/Orta/Güney Amerika, KARAYİPLER (Puerto Rico, USVI, BVI, Küçük Antiller dahil), Japonya, Kore, Filipinler. B bölgesinde limana girerken KIRMIZI SAĞDA: 'Red Right Returning'.
| IALA A (Akdeniz) | IALA B (Karayipler) | |
|---|---|---|
| Limana girerken iskele (sol) | KIRMIZI silindir (can) | YEŞİL silindir (can) |
| Limana girerken sancak (sağ) | YEŞİL koni | KIRMIZI koni (nun) |
| İskele ışığı | Kırmızı | Yeşil |
| Sancak ışığı | Yeşil | Kırmızı |
| Numaralar (ABD) | — | Yeşil tek, kırmızı çift numara |
| Kardinal, ayrık tehlike, emniyetli su, özel işaret | AYNI | AYNI |
IALA A (Akdeniz) IALA B (Karayipler)
LİMAN LİMAN
[K] /G\ [Y] /K\
[K] /G\ [Y] /K\
[K] /G\ [Y] /K\
^ tekne ^ tekne
Kırmızı SOLDA Kırmızı SAĞDA
"Red Right Returning"
[K]=kırmızı silindir /G\=yeşil koni [Y]=yeşil silindir /K\=kırmızı koni"Limana giriş yönü" (direction of buoyage) her zaman açık değildir; kıyı boyunca seyirde haritadaki büyük mor ok yönü gösterir. Kıyı boyunca seyirde hangi rengin hangi tarafta kalacağını tahmin etmeyin; haritadaki oku ve kılavuz kitabı esas alın.
Lateral (yan) işaretler ve tercihli kanal
Orta · IntermediateLateral işaretler kanalın kenarlarını gösterir. Şekil (silindir / koni) renkten daha güvenilirdir çünkü güneşte renk solar, gece ise sadece ışık görülür.
| İşaret | IALA A | IALA B | Işık ritmi |
|---|---|---|---|
| İskele (port) | Kırmızı, silindir tepelik | Yeşil, silindir tepelik | Kırmızı/yeşil; Fl(2+1) hariç herhangi ritim (örn. Fl, Fl(2), Fl(3), Q) |
| Sancak (starboard) | Yeşil, koni tepelik | Kırmızı, koni tepelik | Aynı mantık |
| Tercihli kanal sancakta (ana kanal sancakta) | Kırmızı, yatay yeşil bant | Yeşil, yatay kırmızı bant | Fl(2+1) |
| Tercihli kanal iskelede | Yeşil, yatay kırmızı bant | Kırmızı, yatay yeşil bant | Fl(2+1) |
Tercihli kanal işaretinde bant dışındaki ANA renge bakın ve onu normal lateral işaret gibi düşünün: ana kanal o tarafta kalacak şekilde geçin.
Kardinal işaretler (her iki sistemde aynı)
Orta · IntermediateKardinal işaret, tehlikenin hangi tarafından güvenle geçileceğini söyler: Kuzey kardinal = işaretin KUZEYİNDEN geçin (tehlike güneyinde). Renkler siyah-sarı; koniler siyahın yerini gösterir.
KUZEY (N)
▲
▲ Koniler YUKARI
[SİYAH] Üst siyah, alt sarı
[SARI ] VQ veya Q (sürekli)
|
BATI (W) | DOĞU (E)
▼ | ▲
▲ Uçlar | ▼ Tabanlar
[SARI ] içe | [SİYAH] dışa
[SİYAH] | [SARI ]
[SARI ] ---- TEHLİKE ---- [SİYAH]
VQ(9) 10s | VQ(3) 5s
Q(9) 15s | Q(3) 10s
|
▼
▼ Koniler AŞAĞI
[SARI ] Üst sarı, alt siyah
[SİYAH] VQ(6)+LFl 10s
GÜNEY (S) Q(6)+LFl 15sDoğu = saat 3 → 3 çakış. Güney = saat 6 → 6 çakış + uzun çakış. Batı = saat 9 → 9 çakış. Kuzey = 12 → sürekli çakar. Batı tepeliği 'kadeh/Wine glass' gibi (uçlar birbirine dönük), Doğu 'yumurta/Egg' gibi.
| İşaret | Tepelik | Renk | Işık (beyaz) | Geçiş |
|---|---|---|---|---|
| Kuzey | ▲▲ iki koni yukarı | Siyah üst / sarı alt | VQ / Q | Kuzeyinden |
| Doğu | ▲▼ tabanlar dışa | Siyah-sarı-siyah | VQ(3) 5s / Q(3) 10s | Doğusundan |
| Güney | ▼▼ iki koni aşağı | Sarı üst / siyah alt | VQ(6)+LFl 10s / Q(6)+LFl 15s | Güneyinden |
| Batı | ▼▲ uçlar içe | Sarı-siyah-sarı | VQ(9) 10s / Q(9) 15s | Batısından |
Ayrık tehlike, emniyetli su, özel işaret, batık acil işareti
Orta · Intermediate| İşaret | Görünüm | Işık | Anlamı |
|---|---|---|---|
| Ayrık tehlike (Isolated danger) | Siyah, yatay kırmızı bant(lar); tepelik iki siyah küre | Beyaz Fl(2) | Küçük tehlike üzerinde; etrafından her yönden geçilebilir ama yakın geçmeyin |
| Emniyetli su (Safe water) | Kırmızı-beyaz dikey şeritler; tek kırmızı küre | Beyaz Iso, Oc, LFl 10s veya Mo(A) | Etrafı güvenli su; kanal ortası veya yaklaşma (landfall) işareti |
| Özel işaret (Special) | Sarı; tepelik sarı X | Sarı ışık | Yüzme alanı, kablo, kültür balıkçılığı, yarış, ölçüm şamandırası vb. Haritaya bakın |
| Batık acil işareti (Emergency wreck marking) | Mavi-sarı dikey şeritler; tepelik sarı dik artı | Mavi ve sarı dönüşümlü (yaklaşık 1 sn'lik ışıklar) | Yeni, henüz haritada olmayan batık. Geçici; kardinal/lateral gibi kullanılır |
Ayrık tehlike Emniyetli su Özel Batık acil
● ● X +
● (kırmızı) (sarı) (sarı)
[S/K/S] [K|B|K] [SARI] [M|S|M]
Fl(2) B LFl 10s B Fl Y Bu/Y dönüşümlüHarita datumu, gelgit ve akıntı
İleri · AdvancedHarita datumu genelde LAT (Lowest Astronomical Tide) yani astronomik olarak en düşük su seviyesidir. Haritadaki derinlik o seviyeye göredir; çoğu zaman gerçek derinlik daha fazladır. ABD haritaları (Puerto Rico, USVI) MLLW (Mean Lower Low Water) kullanır — bazen su bu seviyenin altına düşebilir.
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~ Anlık su seviyesi
| gelgit yüksekliği (height of tide)
------------------------- Harita datumu (LAT)
| haritadaki derinlik (charted depth)
######################### Deniz dibi
Gerçek derinlik = Haritadaki derinlik + Gelgit yüksekliği
Gerekli derinlik = Draft + Emniyet payı (UKC, örn. 0,5-1 m)| Bölge | Tipik gelgit aralığı | Not |
|---|---|---|
| Doğu Akdeniz / Ege / Türkiye | Çok küçük (genelde < 0,5 m) | Rüzgar ve basınç seviyeyi gelgitten fazla değiştirebilir |
| Cebelitarık | Yaklaşık 1 m civarı | Boğazda güçlü akıntılar; akıntı tablosuna bakın |
| Atlantik Avrupa / Fas kıyıları | Birkaç metre olabilir | Liman girişlerinde zamanlama önemli |
| Kanarya / Cabo Verde | Orta (1–3 m civarı) | Yerel tabloyu kontrol edin |
| Karayipler | Küçük (genelde < 0,5 m) | Akıntılar ve rüzgar etkili |
Değerler genel fikir içindir. Gerçek liman gelgit tablosunu (tide tables) kullanın; OpenCPN içinde gelgit/akıntı istasyonları (harmonik veri) bulunur, internetsiz çalışır.
On ikide bir kuralı (Rule of Twelfths)
İleri · AdvancedYarı-günlük gelgitte (yaklaşık 6 saat yükselme/alçalma) suyun saat saat ne kadar değiştiğini tahmin etmek için: 1-2-3-3-2-1 on ikide bir.
| Saat | Değişim | Toplam (aralık 3,6 m örneği) |
|---|---|---|
| 1. saat | 1/12 | 0,3 m |
| 2. saat | 2/12 | 0,9 m |
| 3. saat | 3/12 | 1,8 m |
| 4. saat | 3/12 | 2,7 m |
| 5. saat | 2/12 | 3,3 m |
| 6. saat | 1/12 | 3,6 m |
Örnek: Alçak su 08:00'de 0,4 m, yüksek su 14:00'te 4,0 m (aralık 3,6 m). Saat 11:00'de su seviyesi ≈ 0,4 + 1,8 = 2,2 m. Haritada 1,2 m yazan yerde derinlik ≈ 3,4 m. 1,5 m draft + 0,5 m pay = 2,0 m gerekir → geçiş mümkün.
Akıntılar da benzer ritmi izler: en güçlü akıntı orta saatlerde (3. ve 4. saat) olur. Boğaz ve kanal geçişlerini akıntının dönüşüne (slack water) planlayın.
- IALA Maritime Buoyage System (Region A ve Region B)
- UKHO Symbols and Abbreviations used on Admiralty Charts (NP5011)
- NOAA Chart No. 1 (U.S. Chart No. 1)
- COLREG 1972 Kural 10
Son gözden geçirme: 2026-10-01. Bu içerik eğitim amaçlıdır; resmi kılavuzlar, üretici el kitapları ve yerel kurallar önceliklidir.