Deniz Haritası Okuma ve Şamandıralama (IALA A / B)

Chart Reading & Buoyage (IALA A / B) — Derinlikler, semboller, yasak alanlar, trafik ayırım düzenleri, IALA A ve B şamandıra sistemleri, kardinal işaretler, harita datumu ve gelgit hesapları. Akdeniz'den Karayipler'e geçişte hayati fark: IALA B.

Deniz haritasının temelleri

Başlangıç · Beginner

Deniz haritası (nautical chart) karadan çok denizi gösterir: derinlikler, tehlikeler, fenerler, şamandıralar ve deniz dibi. Kullanmadan önce başlık kutusunu (title block) okuyun: ölçek, derinlik birimi (metre/kulaç/fit), datum, projeksiyon ve basım/düzeltme tarihi.

✅ Başlık kutusunda kontrol edin

Mesafe her zaman yan kenardaki enlem ölçeğinden ölçülür (1 enlem dakikası = 1 nm). Alt/üst kenardaki boylam ölçeği mesafe için KULLANILMAZ.

Derinlikler, konturlar ve tehlike sembolleri

Başlangıç · Beginner

Haritadaki küçük sayılar (soundings) datuma göre derinliktir. 3₅ = 3,5 m. Konturlar (depth contours) eşit derinlikteki noktaları birleştirir; mavi tonlu alanlar sığdır. Altı çizili sayılar (örn. 1̲2̲) kurudan yüksekliktir (drying height): alçak suda o kadar metre su üstündedir.

Sembol (tarif)AnlamıNe yapmalı
Yıldız/artı işareti (+ ve köşelerinde noktalar)Datum seviyesinde/altında tehlikeli kaya (rock awash / underwater rock)Geniş açıktan geçin
Noktalı çizgi ile çevrili artıDerinliği bilinmeyen tehlikeli sualtı kayasıUzak durun
Yatay çizgi + üç dikey çizgi (gövde şekli)Tehlikeli batık (dangerous wreck)Kontur içine girmeyin
Batık simgesi + derinlik (örn. 'Wk 25')Belirli derinlikte batıkDraftınıza göre değerlendirin; çapa atmayın
Batık gemi siluetiGövdesi su üstünde görünen batıkGece özellikle dikkat
Kıvrık # benzeri işaretEngel (obstruction, Obstn)Çapa atmayın, ağ/kablo takılabilir
Kesik çizgili mor/magenta hatKablo veya boru hattıÇapa atmak yasak/riskli
Çapa simgesiDemir yeri (anchorage)Uygun demirleme alanı
Üstü çizili çapaDemirleme yasakDemir atmayın
S, M, Cy, R, Sh, Wd harfleriDip yapısı: kum, çamur, kil, kaya, kabuk, yosunÇapa tutuşu: kum/çamur iyi, kaya/yosun kötü
Karayipler ve eski harita verisi

Bazı bölgelerde (Karayipler'in küçük adaları, Afrika kıyıları) hidrografik ölçümler çok eskidir; mercan resifleri haritada yanlış yerde olabilir. Resif bölgelerinde güneş arkanızda ve yüksekteyken gözle seyir (eyeball navigation) yapın, pruvada gözcü bulundurun.

Yasak/kısıtlı alanlar ve trafik ayırım düzenleri (TSS)

Orta · Intermediate

Magenta (mor) kesikli çizgilerle sınırlanmış alanlar genellikle kısıtlı alandır: askeri atış alanları, deniz parkları, demirleme yasağı, balıkçılık yasağı, kablo bölgesi. Harita üzerindeki not (Note) ve kılavuz kitapta detayı okuyun.

Trafik ayırım düzeni (Traffic Separation Scheme)
  ===>===>===>===>===>===>===>  Şerit (lane) doğuya
  ////////////////////////////  Ayırım bölgesi (magenta)
  <===<===<===<===<===<===<===  Şerit batıya

  KURAL 10:
  - Şeride girerken/çıkarken uçlardan, küçük açıyla
  - Geçmek zorundaysanız trafiğe 90° BAŞ ile (heading)
    en kısa sürede geçin
  - < 20 m tekneler ve yelkenliler, şeritteki makineli
    gemilerin güvenli geçişini ENGELLEMEZ
  - Mümkünse kıyı trafik bölgesini (ITZ) kullanın

Türk Boğazları (İstanbul, Çanakkale) ve Cebelitarık'ta TSS ve trafik hizmetleri (VTS) vardır. Geçişten önce VTS kanalını kılavuzdan öğrenin ve dinleyin.

IALA A ve IALA B – rotanız için en önemli fark

Başlangıç · Beginner
Atlantik'i geçince renkler TERS!

IALA A: Avrupa, Akdeniz, Türkiye, Afrika, Asya'nın çoğu, Avustralya. IALA B: Kuzey/Orta/Güney Amerika, KARAYİPLER (Puerto Rico, USVI, BVI, Küçük Antiller dahil), Japonya, Kore, Filipinler. B bölgesinde limana girerken KIRMIZI SAĞDA: 'Red Right Returning'.

IALA A (Akdeniz)IALA B (Karayipler)
Limana girerken iskele (sol)KIRMIZI silindir (can)YEŞİL silindir (can)
Limana girerken sancak (sağ)YEŞİL koniKIRMIZI koni (nun)
İskele ışığıKırmızıYeşil
Sancak ışığıYeşilKırmızı
Numaralar (ABD)—Yeşil tek, kırmızı çift numara
Kardinal, ayrık tehlike, emniyetli su, özel işaretAYNIAYNI
Limana giriş (denizden karaya)
IALA A (Akdeniz)             IALA B (Karayipler)

      LİMAN                        LİMAN
   [K]      /G\                 [Y]      /K\
   [K]      /G\                 [Y]      /K\
   [K]      /G\                 [Y]      /K\
      ^  tekne                     ^  tekne
  Kırmızı SOLDA               Kırmızı SAĞDA
                              "Red Right Returning"
[K]=kırmızı silindir  /G\=yeşil koni  [Y]=yeşil silindir  /K\=kırmızı koni

"Limana giriş yönü" (direction of buoyage) her zaman açık değildir; kıyı boyunca seyirde haritadaki büyük mor ok yönü gösterir. Kıyı boyunca seyirde hangi rengin hangi tarafta kalacağını tahmin etmeyin; haritadaki oku ve kılavuz kitabı esas alın.

Lateral (yan) işaretler ve tercihli kanal

Orta · Intermediate

Lateral işaretler kanalın kenarlarını gösterir. Şekil (silindir / koni) renkten daha güvenilirdir çünkü güneşte renk solar, gece ise sadece ışık görülür.

İşaretIALA AIALA BIşık ritmi
İskele (port)Kırmızı, silindir tepelikYeşil, silindir tepelikKırmızı/yeşil; Fl(2+1) hariç herhangi ritim (örn. Fl, Fl(2), Fl(3), Q)
Sancak (starboard)Yeşil, koni tepelikKırmızı, koni tepelikAynı mantık
Tercihli kanal sancakta (ana kanal sancakta)Kırmızı, yatay yeşil bantYeşil, yatay kırmızı bantFl(2+1)
Tercihli kanal iskeledeYeşil, yatay kırmızı bantKırmızı, yatay yeşil bantFl(2+1)

Tercihli kanal işaretinde bant dışındaki ANA renge bakın ve onu normal lateral işaret gibi düşünün: ana kanal o tarafta kalacak şekilde geçin.

Kardinal işaretler (her iki sistemde aynı)

Orta · Intermediate

Kardinal işaret, tehlikenin hangi tarafından güvenle geçileceğini söyler: Kuzey kardinal = işaretin KUZEYİNDEN geçin (tehlike güneyinde). Renkler siyah-sarı; koniler siyahın yerini gösterir.

Kardinal işaretler: tepelik, renk, ışık
                 KUZEY (N)
                   ▲
                   ▲      Koniler YUKARI
                 [SİYAH]  Üst siyah, alt sarı
                 [SARI ]  VQ veya Q (sürekli)
                   |
  BATI (W)         |           DOĞU (E)
     ▼             |             ▲
     ▲  Uçlar      |             ▼  Tabanlar
  [SARI ]  içe     |          [SİYAH]  dışa
  [SİYAH]          |          [SARI ]
  [SARI ]   ---- TEHLİKE ---- [SİYAH]
  VQ(9) 10s        |          VQ(3) 5s
  Q(9) 15s         |          Q(3) 10s
                   |
                   ▼
                   ▼      Koniler AŞAĞI
                 [SARI ]  Üst sarı, alt siyah
                 [SİYAH]  VQ(6)+LFl 10s
                 GÜNEY (S) Q(6)+LFl 15s
Saat kadranı ile hatırlama

Doğu = saat 3 → 3 çakış. Güney = saat 6 → 6 çakış + uzun çakış. Batı = saat 9 → 9 çakış. Kuzey = 12 → sürekli çakar. Batı tepeliği 'kadeh/Wine glass' gibi (uçlar birbirine dönük), Doğu 'yumurta/Egg' gibi.

İşaretTepelikRenkIşık (beyaz)Geçiş
Kuzey▲▲ iki koni yukarıSiyah üst / sarı altVQ / QKuzeyinden
Doğu▲▼ tabanlar dışaSiyah-sarı-siyahVQ(3) 5s / Q(3) 10sDoğusundan
Güney▼▼ iki koni aşağıSarı üst / siyah altVQ(6)+LFl 10s / Q(6)+LFl 15sGüneyinden
Batı▼▲ uçlar içeSarı-siyah-sarıVQ(9) 10s / Q(9) 15sBatısından

Ayrık tehlike, emniyetli su, özel işaret, batık acil işareti

Orta · Intermediate
İşaretGörünümIşıkAnlamı
Ayrık tehlike (Isolated danger)Siyah, yatay kırmızı bant(lar); tepelik iki siyah küreBeyaz Fl(2)Küçük tehlike üzerinde; etrafından her yönden geçilebilir ama yakın geçmeyin
Emniyetli su (Safe water)Kırmızı-beyaz dikey şeritler; tek kırmızı küreBeyaz Iso, Oc, LFl 10s veya Mo(A)Etrafı güvenli su; kanal ortası veya yaklaşma (landfall) işareti
Özel işaret (Special)Sarı; tepelik sarı XSarı ışıkYüzme alanı, kablo, kültür balıkçılığı, yarış, ölçüm şamandırası vb. Haritaya bakın
Batık acil işareti (Emergency wreck marking)Mavi-sarı dikey şeritler; tepelik sarı dik artıMavi ve sarı dönüşümlü (yaklaşık 1 sn'lik ışıklar)Yeni, henüz haritada olmayan batık. Geçici; kardinal/lateral gibi kullanılır
Tepelik özetleri
  Ayrık tehlike   Emniyetli su   Özel        Batık acil
       ●              ●           X            +
       ●          (kırmızı)    (sarı)       (sarı)
    [S/K/S]        [K|B|K]      [SARI]      [M|S|M]
    Fl(2) B        LFl 10s B    Fl Y        Bu/Y dönüşümlü

Harita datumu, gelgit ve akıntı

İleri · Advanced

Harita datumu genelde LAT (Lowest Astronomical Tide) yani astronomik olarak en düşük su seviyesidir. Haritadaki derinlik o seviyeye göredir; çoğu zaman gerçek derinlik daha fazladır. ABD haritaları (Puerto Rico, USVI) MLLW (Mean Lower Low Water) kullanır — bazen su bu seviyenin altına düşebilir.

Derinlik hesabı
  ~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~  Anlık su seviyesi
       |  gelgit yüksekliği (height of tide)
  -------------------------  Harita datumu (LAT)
       |  haritadaki derinlik (charted depth)
  #########################  Deniz dibi

  Gerçek derinlik = Haritadaki derinlik + Gelgit yüksekliği
  Gerekli derinlik = Draft + Emniyet payı (UKC, örn. 0,5-1 m)
BölgeTipik gelgit aralığıNot
Doğu Akdeniz / Ege / TürkiyeÇok küçük (genelde < 0,5 m)Rüzgar ve basınç seviyeyi gelgitten fazla değiştirebilir
CebelitarıkYaklaşık 1 m civarıBoğazda güçlü akıntılar; akıntı tablosuna bakın
Atlantik Avrupa / Fas kıyılarıBirkaç metre olabilirLiman girişlerinde zamanlama önemli
Kanarya / Cabo VerdeOrta (1–3 m civarı)Yerel tabloyu kontrol edin
KarayiplerKüçük (genelde < 0,5 m)Akıntılar ve rüzgar etkili

Değerler genel fikir içindir. Gerçek liman gelgit tablosunu (tide tables) kullanın; OpenCPN içinde gelgit/akıntı istasyonları (harmonik veri) bulunur, internetsiz çalışır.

On ikide bir kuralı (Rule of Twelfths)

İleri · Advanced

Yarı-günlük gelgitte (yaklaşık 6 saat yükselme/alçalma) suyun saat saat ne kadar değiştiğini tahmin etmek için: 1-2-3-3-2-1 on ikide bir.

SaatDeğişimToplam (aralık 3,6 m örneği)
1. saat1/120,3 m
2. saat2/120,9 m
3. saat3/121,8 m
4. saat3/122,7 m
5. saat2/123,3 m
6. saat1/123,6 m

Örnek: Alçak su 08:00'de 0,4 m, yüksek su 14:00'te 4,0 m (aralık 3,6 m). Saat 11:00'de su seviyesi ≈ 0,4 + 1,8 = 2,2 m. Haritada 1,2 m yazan yerde derinlik ≈ 3,4 m. 1,5 m draft + 0,5 m pay = 2,0 m gerekir → geçiş mümkün.

Akıntılar da benzer ritmi izler: en güçlü akıntı orta saatlerde (3. ve 4. saat) olur. Boğaz ve kanal geçişlerini akıntının dönüşüne (slack water) planlayın.

Referanslar
  • IALA Maritime Buoyage System (Region A ve Region B)
  • UKHO Symbols and Abbreviations used on Admiralty Charts (NP5011)
  • NOAA Chart No. 1 (U.S. Chart No. 1)
  • COLREG 1972 Kural 10

Son gözden geçirme: 2026-10-01. Bu içerik eğitim amaçlıdır; resmi kılavuzlar, üretici el kitapları ve yerel kurallar önceliklidir.