Denizde Güvenlik ve Acil Durumlar

Safety at Sea & Emergency Procedures — Güvenlik ekipmanları, denize adam düştü, demir tarama, motor/dümen/arma arızası, çatışma, karaya oturma, su alma, yangın, tekneyi terk ve ağır hava taktikleri — her konu için kontrol listesi.

Kişisel güvenlik: can yeleği, emniyet hattı, kemer

Başlangıç · Beginner
  • Şişme can yeleği (inflatable life jacket, 150N+), entegre kemer (harness) ile. Otomatik şişme (auto) tip; yıllık kontrol: CO2 tüpü, tetik (bobin) son kullanma tarihi.
  • Kasık bandı (crotch strap): yeleğin başından kaymasını önler — mutlaka tak.
  • Yelek ışığı, düdük, yüz koruyucu (spray hood), PLB veya AIS MOB vericisi yeleğe takılı.
  • Emniyet hattı (jackline): pruvadan kıça, güvertede; kokpitten çıkmadan bağlanabileceğin şekilde. Düz bant (webbing) tercih edilir — ayağın altında yuvarlanmaz.
  • Emniyet kemeri ipi (tether): çift kancalı (2 m + 1 m). Kancalar tek elle açılabilir ama kendiliğinden açılmayan tip.
  • Kural: gece, tek başına nöbette, kötü havada ve kokpitten çıkarken HER ZAMAN bağlı ol. 'Bir el tekne için, bir el kendin için.'
✅ Can yeleği ve kemer kontrolü

Güvenlik ekipmanları: can salı, EPIRB, PLB, AIS MOB

Başlangıç · Beginner
EkipmanNe yaparBakım / not
Can salı (Liferaft)Tekneyi terk etmek içinÜretici aralığında servis (genelde 1–3 yıl); hidrostatik serbest bırakıcı (HRU) tarihi
EPIRB (406 MHz)Uydu (Cospas-Sarsat) üzerinden kurtarma merkezine alarm + konumBayrak devletine KAYIT şart; pil ve HRU tarihleri; aylık self-test
PLBKişiye bağlı 406 MHz alarmKişiye kayıtlı; yeleğe takılı taşı; elle aktive edilir
AIS MOB vericisiYakındaki tüm AIS alıcılarında (kendi teknen dahil) MOB konumu gösterirMenzil kısa (birkaç mil); kendi plotter'ında alarmı test et
DSC VHFTek tuş tehlike çağrısı (Distress) + konumMMSI programlı ve GPS bağlı olmalı
EPIRB kaydı

EPIRB'ün 15 haneli kimliği (UIN/HEX ID) teknenin bayrak devletinde kayıtlı olmalı (Türkiye bayraklı tekne için Türkiye'nin yetkili kayıt makamı). Kayıtsız EPIRB de alarm verir ama kurtarma merkezi seni ve tekneyi tanıyamaz; değerli zaman kaybedilir. Tekne veya iletişim bilgisi değişirse kaydı güncelle.

✅ Ekipman kontrolü (sezon başı)

Yangın söndürücü, işaret fişekleri, ilk yardım

Başlangıç · Beginner
SöndürücüUygunTeknede
Kuru kimyevi toz (ABC)Katı, sıvı, gaz, elektrikEn yaygın; içi kirletir ama etkili
CO2Elektrik, sıvı yakıtKapalı motor bölmesi; insan olan kapalı alanda boğucu
Köpük (AFFF)Katı, sıvı yakıtKokpit / mutfak
Yangın battaniyesi (Fire blanket)Ocakta yağ yangını, giysi yangınıOcağın yanında, tek elle çekilebilir
Otomatik söndürücüMotor bölmesiMotor bölmesine sabit
İşaret fişeği (Flare)KullanımNot
El fişeği kırmızı (Handheld red)Yakındaki tekneye/kurtarıcıya konum gösterirRüzgaraltında, tekneden uzağa tut
Paraşütlü kırmızı (Parachute rocket)Uzaktan fark edilir (~300 m yükselir)Alçak bulutta açıyla at; helikoptere ATMA
Turuncu duman (Orange smoke)Gündüz, havadan görülmeRüzgaraltında yak
Beyaz el fişeğiÇatışma önleme (tehlike işareti DEĞİL)

Piroteknik fişeklerin son kullanma süresi genellikle üretimden itibaren 3–4 yıldır. Tarihi geçmiş fişek çalışmayabilir veya tehlikeli olabilir; denize atma veya kendin imha etme — yetkili toplama noktasına teslim et.

✅ Yangın / fişek / ilk yardım kontrolü

Denize adam düştü (Man overboard) ve MOB tatbikatı

Orta · Intermediate
  1. BAĞIR: "DENİZE ADAM!" — bir kişiyi sadece kazazedeyi göstermekle görevlendir (gözünü ayırmadan, eliyle işaret ederek).
  2. Can simidi, yüzer halat, ışıklı şamandırayı (danbuoy) hemen at.
  3. Plotter / GPS'te MOB tuşuna bas (konum kaydı). AIS MOB / PLB aktifse alarmı izle.
  4. Tekneyi geri dönüş manevrasına sok (Quick stop veya figure-eight).
  5. Gerekirse DSC Distress + MAYDAY çağrısı yap (özellikle görsel temas kaybolursa, gece, soğuk suda).
  6. Motoru kullanacaksan önce suda halat olmadığını kontrol et ve kazazedeye yaklaşırken VİTESİ BOŞA AL (pervane!).
  7. Kazazedeye rüzgaraltından yavaşça yaklaş; teknenin rüzgaraltı bordasında al.
  8. Tekneye alma: merdiven, halat ilmeği, Lifesling, ana mandar / bumba ile yükseltme. Yorgun veya soğuk insanı mümkünse yatay kaldır.
Quick stop (hemen dönüş)
  Rüzgar ↓
         .-- 3) başı rüzgara, yelken boşalır
        /       ön yelken bayılmış kalabilir (aback)
   2) tramola  \
   ön yelkeni   \
   boşaltma     |  4) pupaya düş, kazazede etrafında dön
       ^        |
       |        v
  1) MOB!  ●   5) dar apazda, rüzgaraltından yaklaş
  (kazazede)     yelkenleri boşaltarak dur
  Kazazedeye ~1-2 boy uzakta kal, etrafında küçük daire çiz.
Sekiz manevrası (Figure-eight)
            Rüzgar ↓
   2) apazda ~4-6 boy uzaklaş
   <-------------------------- 1) MOB (apaz)
   |                              ●
   v 3) kavança veya tramola ile dön
   |
   +------------------------->  4) geniş apazda geri
                         \
                          \  5) dar apazda rüzgaraltından
                           ●     yaklaş, yelken boşalt, dur
✅ MOB tatbikatı (sezonda en az 2 kez)

Demir tarama, motor arızası, dümen arızası

Orta · Intermediate

Demir tarıyor (Anchor dragging)

  • Belirti: çapa alarmı, kıyı işaretleri (transit) kayıyor, rüzgar başka yönden geliyor gibi tekne yan duruyor.
  • Hemen motoru çalıştır (önce suda halat yok mu bak), tehlikeden uzaklaş, gerekirse demiri al ve yeniden at.
  • Daha fazla zincir (scope 5:1 → 7:1+), daha iyi tutan zemin (kum/çamur; yosun ve kaya kötü), gerekirse ikinci demir (tandem veya V).
✅ Demir tarama müdahalesi

Motor arızası (Engine failure)

✅ Motor durdu

Dümen arızası (Steering failure)

  • Dümen simidi teli/kablo koparsa: acil yeke (emergency tiller) dümen rodunun üstüne takılır. Yerini ve takmayı ÖNCEDEN dene.
  • Dümen palası kaybedilirse: yelken dengesiyle yön tutma, drogue/yedekte halatla dümen, rüzgar dümeni yardımcı dümeni (varsa) veya derme çatma dümen (spinnaker gönderi + kapak/kontrplak).
✅ Dümen arızası müdahalesi

Direk kırılması, çatışma, karaya oturma

Orta · Intermediate

Direk kırılması (Dismasting)

Dalgalı denizde suya düşen direk gövdeye vurarak delik açabilir. Kurtarılamıyorsa armayı hızla kesip bırakmak (cut away) gerekir. Pimler (clevis pin) çıkarılabiliyorsa kesmekten daha hızlı olabilir.

✅ Direk kırıldı

Çatışma (Collision)

✅ Çatışma sonrası

Karaya oturma (Grounding)

✅ Karaya oturdu

Su alma ve yangın

İleri · Advanced
Su kaynağı (Flooding source)İlk müdahale
Deniz vanası / hortum (seacock / hose)Vanayı kapat; kopuk hortuma ahşap tapa (softwood plug) çak
Salmastra / şaft keçesi (stern gland)Somunu sık / keçeyi it; yedek salmastra ipi
Egzoz / waterlock hortumuMotoru durdur, deniz suyu vanasını kapat
Dümen kovanıSomun/conta; bez ve epoksi macun
Delik (çarpma)Yastık, minder, branda ile içeriden tıka; dıştan branda (collision mat)
Güverte / lumbuz / kapakKapat, rotayı değiştir, bandla
Tatlı su tankı / hortumSu tadına bak: tatlıysa tank kaynaklı (acil değil)

Her deniz vanasının yanına uygun çapta konik ahşap tapa bağla. Suyun tadına bak: tuzlu mu tatlı mı? Kaynağı bulmak için sintineyi bölüm bölüm kuruladıktan sonra suyun nereden aktığını izle.

✅ Su alma müdahalesi

Yangın (Fire)

  • Yangın üçgeni: ısı + yakıt + oksijen. Birini kes.
  • Ocak yağ yangını: gazı kapat, yangın battaniyesiyle ört, ASLA su dökme.
  • Motor bölmesi: motoru durdur, yakıt vanasını kapat, kapağı tamamen açmadan söndürücüyü yangın deliğinden (fire port) veya küçük aralıktan boşalt.
  • Elektrik yangını: ana şalteri kapat, CO2 veya toz kullan.
  • Duman zehirlidir: alçakta kal, gerekiyorsa güverteye çık ve can salını hazırla.
✅ Yangın müdahalesi

Tekneyi terk (Abandon ship) ve grab bag

İleri · Advanced
Kural

Can salına ancak tekne kurtarılamayacak durumdaysa geç: 'Can salına YUKARI adım at' — tekne hâlâ yüzüyorsa çoğu zaman en iyi can salı teknenin kendisidir.

✅ Tekneyi terk sırası
✅ Grab bag içeriği

Fırtına hazırlığı ve ağır hava taktikleri

İleri · Advanced
✅ Fırtına hazırlığı (Storm preparation)
Kapa / Heave-to
            RÜZGAR ↓  (dalga da buradan)

   ön yelken rüzgarüstü tarafta bayıltılmış (aback)
          \
           \ [PRUVA]  ~45-60° rüzgara
            \  /\
             |/  \  <- ana yelken (camadanlı) laçka/yarı laçka
             |    |
             |    |   YEKE rüzgaraltına bağlı (simit: rüzgarüstüne)
             +----+
          [KIÇ]
   ~~~~~~~~~ 'slick' (rüzgarüstü tarafta durgun su izi) ~~~~
   Tekne yavaşça (1-2 kn) rüzgaraltına sürüklenir,
   iz bırakarak dalgaları kırar.

  Nasıl: ıskotayı bırakmadan tramola at -> ön yelken
  bayılmış kalır -> yekeyi rüzgaraltına bağla (simidi orsalatacak yöne) -> ana
  yelkenle dengele.
TaktikNe zamanDikkat
Kapa (Heave-to)Dinlenme, yemek, bekleme; orta-sert havaSea room gerekir; her tekne iyi kapa yapmaz — önceden dene
Pupada koşma (Running off)Dalgalarla birlikte kaçış, yeterli alan varsaÇok hızlanma ve sörf → broach riski
Drogue (Kıçtan sürütme, örn. seri drogue)Pupada hızı kontrol etmek, kıçı dalgaya tutmakKıç ve kokpit dalgaya açık; güçlü bağlantı noktaları
Deniz demiri (Sea anchor, paraşüt tipi)Pruvadan; tekneyi neredeyse durdururÇok büyük yükler; sürtünme koruması şart
Yatarak bırakma (Lying ahull)ÖNERİLMEZTekne dalgaya bordadan yakalanır → devrilme (knockdown/roll) riski
Lying ahull uyarısı

Yelkensiz ve dümensiz bırakılan tekne genelde dalgalara yan döner. Kırılan büyük dalgalar bordadan çarptığında devrilme ihtimali yüksektir. Aktif bir taktik (kapa, drogue, koşma) seç.

✅ Ağır havada seyir sırasında
Referanslar
  • SOLAS Chapter III & IV
  • World Sailing Offshore Special Regulations
  • COSPAS-SARSAT System
  • RYA Sea Survival Handbook
  • Adlard Coles' Heavy Weather Sailing
  • Lin & Larry Pardey — Storm Tactics Handbook

Son gözden geçirme: 2026-10-01. Bu içerik eğitim amaçlıdır; resmi kılavuzlar, üretici el kitapları ve yerel kurallar önceliklidir.