Denizde Güvenlik ve Acil Durumlar
Safety at Sea & Emergency Procedures — Güvenlik ekipmanları, denize adam düştü, demir tarama, motor/dümen/arma arızası, çatışma, karaya oturma, su alma, yangın, tekneyi terk ve ağır hava taktikleri — her konu için kontrol listesi.
Kişisel güvenlik: can yeleği, emniyet hattı, kemer
Başlangıç · Beginner- Şişme can yeleği (inflatable life jacket, 150N+), entegre kemer (harness) ile. Otomatik şişme (auto) tip; yıllık kontrol: CO2 tüpü, tetik (bobin) son kullanma tarihi.
- Kasık bandı (crotch strap): yeleğin başından kaymasını önler — mutlaka tak.
- Yelek ışığı, düdük, yüz koruyucu (spray hood), PLB veya AIS MOB vericisi yeleğe takılı.
- Emniyet hattı (jackline): pruvadan kıça, güvertede; kokpitten çıkmadan bağlanabileceğin şekilde. Düz bant (webbing) tercih edilir — ayağın altında yuvarlanmaz.
- Emniyet kemeri ipi (tether): çift kancalı (2 m + 1 m). Kancalar tek elle açılabilir ama kendiliğinden açılmayan tip.
- Kural: gece, tek başına nöbette, kötü havada ve kokpitten çıkarken HER ZAMAN bağlı ol. 'Bir el tekne için, bir el kendin için.'
Güvenlik ekipmanları: can salı, EPIRB, PLB, AIS MOB
Başlangıç · Beginner| Ekipman | Ne yapar | Bakım / not |
|---|---|---|
| Can salı (Liferaft) | Tekneyi terk etmek için | Üretici aralığında servis (genelde 1–3 yıl); hidrostatik serbest bırakıcı (HRU) tarihi |
| EPIRB (406 MHz) | Uydu (Cospas-Sarsat) üzerinden kurtarma merkezine alarm + konum | Bayrak devletine KAYIT şart; pil ve HRU tarihleri; aylık self-test |
| PLB | Kişiye bağlı 406 MHz alarm | Kişiye kayıtlı; yeleğe takılı taşı; elle aktive edilir |
| AIS MOB vericisi | Yakındaki tüm AIS alıcılarında (kendi teknen dahil) MOB konumu gösterir | Menzil kısa (birkaç mil); kendi plotter'ında alarmı test et |
| DSC VHF | Tek tuş tehlike çağrısı (Distress) + konum | MMSI programlı ve GPS bağlı olmalı |
EPIRB'ün 15 haneli kimliği (UIN/HEX ID) teknenin bayrak devletinde kayıtlı olmalı (Türkiye bayraklı tekne için Türkiye'nin yetkili kayıt makamı). Kayıtsız EPIRB de alarm verir ama kurtarma merkezi seni ve tekneyi tanıyamaz; değerli zaman kaybedilir. Tekne veya iletişim bilgisi değişirse kaydı güncelle.
Yangın söndürücü, işaret fişekleri, ilk yardım
Başlangıç · Beginner| Söndürücü | Uygun | Teknede |
|---|---|---|
| Kuru kimyevi toz (ABC) | Katı, sıvı, gaz, elektrik | En yaygın; içi kirletir ama etkili |
| CO2 | Elektrik, sıvı yakıt | Kapalı motor bölmesi; insan olan kapalı alanda boğucu |
| Köpük (AFFF) | Katı, sıvı yakıt | Kokpit / mutfak |
| Yangın battaniyesi (Fire blanket) | Ocakta yağ yangını, giysi yangını | Ocağın yanında, tek elle çekilebilir |
| Otomatik söndürücü | Motor bölmesi | Motor bölmesine sabit |
| İşaret fişeği (Flare) | Kullanım | Not |
|---|---|---|
| El fişeği kırmızı (Handheld red) | Yakındaki tekneye/kurtarıcıya konum gösterir | Rüzgaraltında, tekneden uzağa tut |
| Paraşütlü kırmızı (Parachute rocket) | Uzaktan fark edilir (~300 m yükselir) | Alçak bulutta açıyla at; helikoptere ATMA |
| Turuncu duman (Orange smoke) | Gündüz, havadan görülme | Rüzgaraltında yak |
| Beyaz el fişeği | Çatışma önleme (tehlike işareti DEĞİL) |
Piroteknik fişeklerin son kullanma süresi genellikle üretimden itibaren 3–4 yıldır. Tarihi geçmiş fişek çalışmayabilir veya tehlikeli olabilir; denize atma veya kendin imha etme — yetkili toplama noktasına teslim et.
Denize adam düştü (Man overboard) ve MOB tatbikatı
Orta · Intermediate- BAĞIR: "DENİZE ADAM!" — bir kişiyi sadece kazazedeyi göstermekle görevlendir (gözünü ayırmadan, eliyle işaret ederek).
- Can simidi, yüzer halat, ışıklı şamandırayı (danbuoy) hemen at.
- Plotter / GPS'te MOB tuşuna bas (konum kaydı). AIS MOB / PLB aktifse alarmı izle.
- Tekneyi geri dönüş manevrasına sok (Quick stop veya figure-eight).
- Gerekirse DSC Distress + MAYDAY çağrısı yap (özellikle görsel temas kaybolursa, gece, soğuk suda).
- Motoru kullanacaksan önce suda halat olmadığını kontrol et ve kazazedeye yaklaşırken VİTESİ BOŞA AL (pervane!).
- Kazazedeye rüzgaraltından yavaşça yaklaş; teknenin rüzgaraltı bordasında al.
- Tekneye alma: merdiven, halat ilmeği, Lifesling, ana mandar / bumba ile yükseltme. Yorgun veya soğuk insanı mümkünse yatay kaldır.
Rüzgar ↓
.-- 3) başı rüzgara, yelken boşalır
/ ön yelken bayılmış kalabilir (aback)
2) tramola \
ön yelkeni \
boşaltma | 4) pupaya düş, kazazede etrafında dön
^ |
| v
1) MOB! ● 5) dar apazda, rüzgaraltından yaklaş
(kazazede) yelkenleri boşaltarak dur
Kazazedeye ~1-2 boy uzakta kal, etrafında küçük daire çiz. Rüzgar ↓
2) apazda ~4-6 boy uzaklaş
<-------------------------- 1) MOB (apaz)
| ●
v 3) kavança veya tramola ile dön
|
+-------------------------> 4) geniş apazda geri
\
\ 5) dar apazda rüzgaraltından
● yaklaş, yelken boşalt, durDemir tarama, motor arızası, dümen arızası
Orta · IntermediateDemir tarıyor (Anchor dragging)
- Belirti: çapa alarmı, kıyı işaretleri (transit) kayıyor, rüzgar başka yönden geliyor gibi tekne yan duruyor.
- Hemen motoru çalıştır (önce suda halat yok mu bak), tehlikeden uzaklaş, gerekirse demiri al ve yeniden at.
- Daha fazla zincir (scope 5:1 → 7:1+), daha iyi tutan zemin (kum/çamur; yosun ve kaya kötü), gerekirse ikinci demir (tandem veya V).
Motor arızası (Engine failure)
Dümen arızası (Steering failure)
- Dümen simidi teli/kablo koparsa: acil yeke (emergency tiller) dümen rodunun üstüne takılır. Yerini ve takmayı ÖNCEDEN dene.
- Dümen palası kaybedilirse: yelken dengesiyle yön tutma, drogue/yedekte halatla dümen, rüzgar dümeni yardımcı dümeni (varsa) veya derme çatma dümen (spinnaker gönderi + kapak/kontrplak).
Direk kırılması, çatışma, karaya oturma
Orta · IntermediateDirek kırılması (Dismasting)
Dalgalı denizde suya düşen direk gövdeye vurarak delik açabilir. Kurtarılamıyorsa armayı hızla kesip bırakmak (cut away) gerekir. Pimler (clevis pin) çıkarılabiliyorsa kesmekten daha hızlı olabilir.
Çatışma (Collision)
Karaya oturma (Grounding)
Su alma ve yangın
İleri · Advanced| Su kaynağı (Flooding source) | İlk müdahale |
|---|---|
| Deniz vanası / hortum (seacock / hose) | Vanayı kapat; kopuk hortuma ahşap tapa (softwood plug) çak |
| Salmastra / şaft keçesi (stern gland) | Somunu sık / keçeyi it; yedek salmastra ipi |
| Egzoz / waterlock hortumu | Motoru durdur, deniz suyu vanasını kapat |
| Dümen kovanı | Somun/conta; bez ve epoksi macun |
| Delik (çarpma) | Yastık, minder, branda ile içeriden tıka; dıştan branda (collision mat) |
| Güverte / lumbuz / kapak | Kapat, rotayı değiştir, bandla |
| Tatlı su tankı / hortum | Su tadına bak: tatlıysa tank kaynaklı (acil değil) |
Her deniz vanasının yanına uygun çapta konik ahşap tapa bağla. Suyun tadına bak: tuzlu mu tatlı mı? Kaynağı bulmak için sintineyi bölüm bölüm kuruladıktan sonra suyun nereden aktığını izle.
Yangın (Fire)
- Yangın üçgeni: ısı + yakıt + oksijen. Birini kes.
- Ocak yağ yangını: gazı kapat, yangın battaniyesiyle ört, ASLA su dökme.
- Motor bölmesi: motoru durdur, yakıt vanasını kapat, kapağı tamamen açmadan söndürücüyü yangın deliğinden (fire port) veya küçük aralıktan boşalt.
- Elektrik yangını: ana şalteri kapat, CO2 veya toz kullan.
- Duman zehirlidir: alçakta kal, gerekiyorsa güverteye çık ve can salını hazırla.
Tekneyi terk (Abandon ship) ve grab bag
İleri · AdvancedCan salına ancak tekne kurtarılamayacak durumdaysa geç: 'Can salına YUKARI adım at' — tekne hâlâ yüzüyorsa çoğu zaman en iyi can salı teknenin kendisidir.
Fırtına hazırlığı ve ağır hava taktikleri
İleri · Advanced RÜZGAR ↓ (dalga da buradan)
ön yelken rüzgarüstü tarafta bayıltılmış (aback)
\
\ [PRUVA] ~45-60° rüzgara
\ /\
|/ \ <- ana yelken (camadanlı) laçka/yarı laçka
| |
| | YEKE rüzgaraltına bağlı (simit: rüzgarüstüne)
+----+
[KIÇ]
~~~~~~~~~ 'slick' (rüzgarüstü tarafta durgun su izi) ~~~~
Tekne yavaşça (1-2 kn) rüzgaraltına sürüklenir,
iz bırakarak dalgaları kırar.
Nasıl: ıskotayı bırakmadan tramola at -> ön yelken
bayılmış kalır -> yekeyi rüzgaraltına bağla (simidi orsalatacak yöne) -> ana
yelkenle dengele.| Taktik | Ne zaman | Dikkat |
|---|---|---|
| Kapa (Heave-to) | Dinlenme, yemek, bekleme; orta-sert hava | Sea room gerekir; her tekne iyi kapa yapmaz — önceden dene |
| Pupada koşma (Running off) | Dalgalarla birlikte kaçış, yeterli alan varsa | Çok hızlanma ve sörf → broach riski |
| Drogue (Kıçtan sürütme, örn. seri drogue) | Pupada hızı kontrol etmek, kıçı dalgaya tutmak | Kıç ve kokpit dalgaya açık; güçlü bağlantı noktaları |
| Deniz demiri (Sea anchor, paraşüt tipi) | Pruvadan; tekneyi neredeyse durdurur | Çok büyük yükler; sürtünme koruması şart |
| Yatarak bırakma (Lying ahull) | ÖNERİLMEZ | Tekne dalgaya bordadan yakalanır → devrilme (knockdown/roll) riski |
Yelkensiz ve dümensiz bırakılan tekne genelde dalgalara yan döner. Kırılan büyük dalgalar bordadan çarptığında devrilme ihtimali yüksektir. Aktif bir taktik (kapa, drogue, koşma) seç.
- SOLAS Chapter III & IV
- World Sailing Offshore Special Regulations
- COSPAS-SARSAT System
- RYA Sea Survival Handbook
- Adlard Coles' Heavy Weather Sailing
- Lin & Larry Pardey — Storm Tactics Handbook
Son gözden geçirme: 2026-10-01. Bu içerik eğitim amaçlıdır; resmi kılavuzlar, üretici el kitapları ve yerel kurallar önceliklidir.