Dizel Motor: Bakım ve Arıza Giderme

Marine Diesel Engine: Maintenance & Troubleshooting — Tekne dizel motorunun çalışma prensibi, yağ/yakıt/soğutma bakımı ve denizde en sık karşılaşılan arızaların adım adım çözümü.

Dizel motor nasıl çalışır?

Başlangıç · Beginner

Dizel motorda buji yoktur. Hava silindirde çok yüksek basınçla sıkıştırılır, ısınır (yaklaşık 500°C+) ve enjektörden püskürtülen yakıt kendiliğinden tutuşur (compression ignition). Bu yüzden dizelin çalışması için 3 şey yeterlidir: temiz HAVA, temiz ve havasız YAKIT, yeterli SIKIŞTIRMA (dönüş hızı / marş).

4 zamanlı çevrim (4-stroke cycle)
  1) EMME          2) SIKIŞTIRMA     3) İŞ (YANMA)     4) EGZOZ
  (Intake)         (Compression)     (Power)           (Exhaust)

  Emme  Egzoz      Emme  Egzoz       Enjektör          Emme  Egzoz
  AÇIK  kapalı     kapalı kapalı     püskürtür         kapalı AÇIK
   |      |         |      |          ||| *             |      |
 +-v------+-+     +-+------+-+      +-----------+     +-+------^-+
 | hava >>> |     | ######## |      | ** BOOM **|     | >>> gaz  |
 |          |     | ######## |      |  ||    ||  |     |          |
 |  [PİSTON]|     |  [PİSTON]|      |  [PİSTON] |     |  [PİSTON]|
 |    ↓     |     |    ↑     |      |    ↓      |     |    ↑     |
 +----------+     +----------+      +-----------+     +----------+
 Piston iner,     Piston çıkar,     Yakıt tutuşur,    Piston çıkar,
 hava dolar       hava ısınır       piston itilir     gaz dışarı
Altın kural

Tekne dizel arızalarının büyük çoğunluğu YAKIT (kirli yakıt, su, hava) ve SOĞUTMA (impeller, tıkalı deniz suyu filtresi) kaynaklıdır. Arıza aramaya her zaman buradan başla.

Enjektör – Injector
Yakıt pompası (yüksek basınç) – Injection pump
Besleme pompası – Lift pump
Kızdırma bujisi – Glow plug
Marş motoru – Starter motor
Şanzıman / dişli kutusu – Gearbox
Pervane mili – Prop shaft
Salmastra / şaft keçesi – Stern gland / shaft seal

Yağ kontrolü, yağ ve filtre değişimi

Başlangıç · Beginner

Günlük yağ kontrolü (Daily oil check)

  1. Motor soğuk ve tekne düz iken kontrol et (çalıştırmadan önce en iyisi).
  2. Yağ çubuğunu (dipstick) çek, bezle sil, tam içeri sok, tekrar çek.
  3. Seviye MIN ile MAX arasında olmalı. MAX üstü de zararlıdır.
  4. Rengi ve kokusunu kontrol et: süt gibi/köpüklü = suyla karışmış (conta veya eşanjör arızası). Mazot kokusu ve seviye artışı = yakıt yağa karışıyor.
  5. Şanzıman yağını da haftada bir kontrol et.
Yağ çubuğu okuma
  ===|=========|=========|===
     MIN       ideal       MAX
      ^                     ^
  Altında: EKLE       Üstünde: FAZLA
  (motor zarar)       (köpürme, conta)

Yağ değişimi (Oil change)

  1. Motoru 5–10 dk çalıştırıp ılıt (yağ akışkan olur, kir askıda kalır).
  2. Motoru durdur. Çoğu teknede karter tahliyesi yoktur: yağ çubuğu deliğinden el/elektrikli emme pompasıyla (oil extractor pump) çek.
  3. Filtrenin altına poşet + emici bez koy. Filtreyi filtre anahtarıyla gevşet, ağzı yukarı tutarak çıkar.
  4. Yeni filtrenin lastik contasına (O-ring) parmakla biraz temiz yağ sür. Eski contanın motorda kalmadığından emin ol!
  5. Yeni filtreyi elle, conta oturduktan sonra 3/4 tur sık. Anahtarla aşırı sıkma.
  6. Kılavuzdaki miktar kadar yeni yağ koy (filtre hacmi dahil). Önce biraz eksik koy, çubukla kontrol et.
  7. Motoru çalıştır, yağ basıncı ışığının birkaç saniyede söndüğünü kontrol et. Filtrede sızıntı var mı bak.
  8. Durdur, 5 dk bekle, seviyeyi tekrar kontrol edip tamamla. Motor saatini deftere yaz.
Atık yağ

Atık yağı asla denize dökme. Eski yağ bidonlarında sakla ve marinadaki atık yağ noktasına teslim et.

Yağ tipi

Motor kılavuzunda yazan viskozite ve sınıfı kullan (çoğu küçük tekne dizeli için 15W-40, API CF/CH-4 veya üstü yaygındır). Emin değilsen kılavuza bak; farklı marka değil, doğru sınıf önemlidir.

Yakıt sistemi, filtreler ve su separatörü

Orta · Intermediate
Yakıt sistemi akışı (Fuel system)
  [YAKIT TANKI]
       |  (dip vanası / fuel shut-off)
       v
  [1. PRİMER FİLTRE + SU SEPARATÖRÜ]  <- Racor tipi, şeffaf kap
  (primary filter / water separator)     10-30 mikron, altta su tahliye
       |
       v
  [BESLEME POMPASI]  (lift pump, elle pompalama kolu)
       |
       v
  [2. SEKONDER FİLTRE]  <- motor üstünde, ince (2-10 mikron)
  (secondary / engine filter)
       |
       v
  [ENJEKSİYON POMPASI] ---> [ENJEKTÖRLER] ---> silindir
       |                         |
       +------ geri dönüş -------+---> tanka (return line)
Primer (Racor tipi)Sekonder (motor filtresi)
KonumTank ile motor arası, erişilebilir yerdeMotor üstünde
GörevSu ve kaba kiri ayırırİnce partikülleri tutar
Tipik incelik10–30 mikron2–10 mikron
KontrolHer gün kabı gözle kontrol etDeğişim aralığında
Değişim~200–250 saat veya kirlenince~200–500 saat (kılavuza bak)
  • Su separatörünün şeffaf kabında su dibe çöker (yakıttan ağır). Su ve koyu tortu görürsen alttaki tahliye vanasından boşalt.
  • Kötü yakıt aldığından şüpheleniyorsan yedek filtreleri hazır tut: denizde ilk 1–2 saatte filtre tıkanabilir.
  • Mümkünse çift (dublex) primer filtre: tıkanınca vanayla diğerine geç, motor durmadan.
  • Yakıt alırken huni + ince filtreli (Baja/Mr.Funnel tipi) huni kullan; şüpheli istasyonlarda önce bir bidona al ve kontrol et.
Diesel bug

Tankta su varsa yakıt-su ara yüzünde bakteri/mantar üreyebilir (siyah çamur, 'diesel bug'). Tankı dolu tut (yoğuşmayı azaltır), suyu düzenli tahliye et, gerekirse biyosit katkı kullan.

Yakıt filtresi değişimi (adım adım)

Orta · Intermediate
  1. Motoru durdur, yakıt vanasını kapat.
  2. Altına kap + emici bez koy. Mazot sızıntısı sintineye gitmesin.
  3. Primer filtre: kabı / elemanı sök, eski contaları çıkar.
  4. Yeni elemanı tak, yeni contaları temiz mazotla ıslat.
  5. Mümkünse filtre kabını temiz mazotla doldur (hava miktarını azaltır).
  6. Sekonder filtreyi aynı şekilde değiştir, contayı yağla, elle sık.
  7. Yakıt vanasını aç ve sistemin havasını al (aşağıdaki 'Hava alma' bölümü).
  8. Motoru çalıştır, 10 dk rölantide sızıntı kontrolü yap.

Sıcak motorda mazot sıçratma ve egzoz manifolduna yakıt damlatma. Yanma riski vardır; bezleri hemen topla.

Soğutma sistemi: deniz suyu devresi, eşanjör, antifriz

Orta · Intermediate

Çoğu yat dizeli dolaylı soğutmalıdır (indirect / freshwater cooled): motor içinde antifrizli tatlı su dolaşır, bu su eşanjörde (heat exchanger) deniz suyuyla soğutulur. Deniz suyu sonra egzoza püskürtülür ve egzozla dışarı çıkar.

Soğutma devresi (Raw water + coolant circuit)
DENİZ SUYU DEVRESİ (raw water)          TATLI SU DEVRESİ (coolant)

 [DENİZ ALIŞ VANASI] (seacock)          [GENLEŞME TANKI / KAPAK]
        |                                        |
        v                                        v
 [DENİZ SUYU FİLTRESİ] (strainer)        [SİRKÜLASYON POMPASI]
        |                                  (circulation pump)
        v                                        |
 [IMPELLER POMPASI] (raw water pump)            v
        |                                 [MOTOR BLOĞU] --> [TERMOSTAT]
        v                                        ^              |
 [EŞANJÖR] <====== ısı transferi ======> [EŞANJÖR] <-------------+
 (heat exchanger)
        |
        v
 [EGZOZ DİRSEĞİ] (mixing elbow) <- su + sıcak egzoz karışır
        |
        v
 [WATERLOCK / SUSTURUCU] --> egzoz çıkışı (su + gaz dışarı)
✅ Her çalıştırmada
Sıcak motor kapağı

Motor sıcakken genleşme tankı / radyatör kapağını ASLA açma. Basınçlı kaynar su yüzüne fışkırabilir.

  • Antifriz (coolant) her 2 yılda bir değişir; doğru tip (kılavuz) ve karışım (genelde %50 antifriz + %50 saf su) kullan.
  • Eşanjör borularında zamanla tortu ve kireç birikir: yılda bir kapakları sök, boruları kontrol et. İçinden impeller kanat parçaları çıkabilir.
  • Çinko anot (zinc anode) varsa eşanjörde bulunur: yarısı eridiyse değiştir.

Impeller değişimi

Orta · Intermediate

Impeller, deniz suyu pompasının içindeki lastik kanatlı çarktır. Kuru çalışırsa (vana kapalı, filtre tıkalı) birkaç saniye–dakika içinde kanatları kopar. Yaygın öneri: yılda bir veya ~500 saatte değiştir, en az 2 yedek taşı.

Impeller pompası (önden)
      +-------------------+
      |  KAPAK (cover)    |  <- 4-6 vida
      |   +-----------+   |
      |  /  \  |  /    \  |
      | |  -- (o) --   |  |  <- lastik kanatlar (vanes)
      |  \  /  |  \    /  |     mil (shaft) ortada
      |   +-----------+   |
      | GİRİŞ       ÇIKIŞ |
      +-------------------+
   Kanatlar dönüş yönünün TERSİNE kıvrık durur.
  1. Motoru durdur, deniz alış vanasını KAPAT.
  2. Pompa kapağının vidalarını sök (küçük parçalar sintineye düşmesin, altına bez koy).
  3. Eski impeller'ı iki pense veya impeller sökme aletiyle çek. Mil kamasına (key / spline) dikkat.
  4. Kanat kontrolü: eksik kanat varsa parçaları bul! Parçalar genelde eşanjör girişine gider ve suyu tıkar.
  5. Yeni impeller'a gliserin, sabunlu su veya pompa üreticisinin önerdiği yağlayıcıyı sür (petrol bazlı gres lastiği bozabilir).
  6. Kanatları eski impeller ile aynı yöne kıvırıp yerine iterek ve döndürerek tak.
  7. Yeni kapak contası (gasket) veya O-ring tak; ince kat gres yeterli.
  8. Kapağı çapraz sırayla sık, vanayı AÇ, motoru çalıştır ve egzozdan su geldiğini kontrol et.
✅ Impeller yedek seti

V kayışı, alternatör, marş motoru ve akü

Orta · Intermediate
Kayış düzeni (Belt layout)
         ( ALTERNATÖR )
            /         \
           /           \     <- V-belt
   ( SU POMPASI )      |
           \           |
            \         /
          ( KRANK KASNAĞI )
          (crank pulley)

 Gerginlik: en uzun açıklığın ortasında
 başparmakla bastırınca ~10 mm esneme.
  • Kayış gevşekse: ötme (squeal), şarj düşüklüğü, sintinede siyah toz. Alternatör bağlantı cıvatasını gevşet, alternatörü kaldıraçla dışarı it, sık.
  • Çatlak, parlak (cam gibi) yüzey veya lif ayrılması varsa değiştir. Her zaman 2 yedek kayış taşı.
  • Alternatör: motor çalışırken akü voltajı ~13.8–14.4 V olmalı (12 V sistem). 12.6 V civarında kalıyorsa şarj yok.
  • Marş motoru: 'klik' sesi ama dönme yok = genelde zayıf akü, gevşek/oksitli kablo veya solenoid.
  • Marş aküsü: motor dururken tam dolu ~12.6–12.8 V (kurşun asit). 12.2 V altında marş zorlanır.
Ölçüm (12 V)DeğerAnlamı
Akü dinlenmede12.6–12.8 VDolu (kurşun asit)
Akü dinlenmede~12.2 VYaklaşık yarı dolu
Marş sırasında> 10 VNormal
Marş sırasında< 9.5 VZayıf akü / kötü bağlantı
Motor çalışırken13.8–14.4 VŞarj normal
Motor çalışırken< 13.0 VŞarj yok / zayıf
Motor çalışırken> 14.8 VRegülatör arızası (aşırı şarj)

Yakıt sisteminde hava ve hava alma (bleeding)

Orta · Intermediate

Filtre değişimi, yakıtın bitmesi veya gevşek bir bağlantı sonrası sisteme hava girer. Dizel enjeksiyon pompası hava ile çalışamaz: motor stop eder veya hiç çalışmaz. Hava, yakıt akış yönünde sırayla alınır.

Hava alma sırası
TANK -> [1 Primer filtre] -> [2 Besleme pompası]
     -> [3 Sekonder filtre vidası] -> [4 Enjeksiyon pompası vidası]
     -> [5 Enjektör rakorları] (gerekirse)

 Her noktada: vidayı gevşet -> pompala -> kabarcıksız
 mazot gelince -> pompalarken SIK -> sonraki nokta
  1. Tankta yakıt olduğundan ve vananın açık olduğundan emin ol.
  2. Primer filtreyi gerekiyorsa temiz mazotla doldur.
  3. Sekonder filtre üzerindeki hava alma vidasını (bleed screw) 1–2 tur gevşet, altına bez koy.
  4. Besleme pompasının elle pompalama kolunu (priming lever) çalıştır. Kol tepki vermiyorsa motoru marşla biraz çevir (kam pompayı basılı tutuyor olabilir).
  5. Vidadan kabarcıksız, düzgün mazot akana kadar pompala; pompalarken vidayı sık.
  6. Enjeksiyon pompası üzerindeki hava alma vidası varsa aynı işlemi tekrarla.
  7. Gaz kolunu tam aç, motoru 10–15 sn'lik marş denemeleriyle çevir (marşa dinlenme süresi ver).
  8. Çalışmazsa: enjektör yüksek basınç rakorlarından 1–2 tanesini 1/2 tur gevşet, marşla çevir; mazot fışkırınca sık. GÖZ VE CİLDİ KORU — yüksek basınçlı mazot deriye işler.
  9. Motor çalışınca birkaç dakika rölantide bırak, tüm vidaları ve sızıntıyı kontrol et.
Su çekme riski

Uzun süre marşla çevirmek ıslak egzozlu teknelerde waterlock'u doldurup suyun silindire geri dolmasına neden olabilir (hydrolock). Uzun marş denemelerinde deniz suyu vanasını KAPAT, motor çalışınca HEMEN aç.

Arıza giderme: soğutma ve yakıt

İleri · Advanced
● Aşırı ısınma (Overheating) — sıcaklık alarmı / gösterge yüksek
Olası neden
  • Deniz alış vanası kapalı veya giriş tıkalı (poşet, yosun)
  • Deniz suyu filtresi tıkalı
  • Impeller kopuk / aşınmış
  • Eşanjör tıkalı (kireç, impeller parçaları)
  • Soğutma sıvısı eksik, sirkülasyon pompası kayışı gevşek/kopuk
  • Termostat takılı kalmış
  • Aşırı yük (pervanede ip/ağ, kirli karina)
Kontrol
  • Motoru hemen rölantiye al ve durdur (güvenliyse)
  • Egzozdan su akışını kontrol et
  • Vana açık mı, filtre temiz mi bak
  • Soğuduktan sonra genleşme tankı seviyesini kontrol et
  • Kayış gerginliği ve sağlamlığı
  • Pompa kapağını açıp impeller'ı kontrol et
Çözüm
  • Filtreyi temizle, vanayı aç
  • Impeller'ı değiştir, kayıp kanat parçalarını eşanjör girişinde ara
  • Soğutma sıvısını tamamla (soğukken)
  • Kayışı ger veya değiştir
  • Termostatı sök ve test et (kaynayan suda açılmalı); acil durumda termostatsız çalışılabilir, sonra tak
  • Pervaneyi kontrol et (dalış gerekebilir)
● Egzozdan su gelmiyor / çok az geliyor (No raw water from exhaust)
Olası neden
  • Vana kapalı
  • Filtre tıkalı veya filtre kapağı hava alıyor
  • Impeller hasarlı
  • Giriş hortumu çökmüş / delik
  • Deniz suyu girişi midye/yosunla tıkalı (karina tarafı)
  • Egzoz dirseği (mixing elbow) karbonla tıkalı
Kontrol
  • Motoru hemen durdur (impeller ve egzoz hortumu zarar görür)
  • Vanayı ve filtre kapağı contasını kontrol et
  • Filtre kapağını açıp vanayı aç: su güçlü giriyor mu?
  • Impeller'ı kontrol et
Çözüm
  • Filtreyi temizle, kapak contasını yağlayıp sık
  • Su girişi zayıfsa girişi içeriden tel ile veya dışarıdan dalarak temizle
  • Impeller değiştir
  • Egzoz dirseğini sök, karbonu temizle veya değiştir
● Yakıt sorunu — motor tekliyor, devir dalgalanıyor (Fuel starvation)
Olası neden
  • Kirli filtre (özellikle dalgalı denizde tank dibi kiri kalkınca)
  • Yakıtta su
  • Yakıt azaldı, yatırmada emme hortumu hava çekiyor
  • Tank havalandırması (vent) tıkalı — tank vakum yapar
  • Gevşek bağlantıdan hava girişi
Kontrol
  • Primer filtre kabında su / tortu var mı?
  • Yakıt seviyesi
  • Tank kapağını aç: 'fıss' sesi geliyor ve motor düzeliyor mu? (vent tıkalı)
  • Filtre kapaklarında ve hortum kelepçelerinde mazot nemi / kabarcık
Çözüm
  • Suyu tahliye et, filtreleri değiştir, havasını al
  • Yakıt ekle veya yedek bidondan besle
  • Vent hattını temizle
  • Kelepçeleri sık, contaları değiştir
● Sistemde hava (Air in fuel system) — çalışıp durma, filtre değişimi sonrası çalışmama
Olası neden
  • Filtre değişimi sonrası hava alınmadı
  • Yakıt bitti
  • Gevşek filtre kapağı / çatlak hortum
  • Besleme pompası diyaframı yırtık
Kontrol
  • Hava alma vidasından mazot kabarcıklı mı geliyor?
  • Şeffaf filtre kabında hava kabarcığı birikiyor mu?
  • Elle pompa kolunda direnç var mı?
Çözüm
  • Yukarıdaki hava alma prosedürünü sırayla uygula
  • Sızıntı noktasını bul ve gider
  • Besleme pompası tamir seti / yedek pompa

Arıza giderme: çalışmıyor, çalışıp duruyor

İleri · Advanced
Çalışmama karar ağacı
MARŞA BASTIN
   |
   +-- Hiç ses yok / sadece 'klik' --> ELEKTRİK sorunu
   |      (akü, ana şalter, kablo, solenoid, boşta/vites switch)
   |
   +-- Marş yavaş dönüyor ----------> Zayıf akü / kötü bağlantı
   |
   +-- Marş normal dönüyor, motor ateşlemiyor
          |
          +-- Egzozdan duman yok   --> YAKIT gelmiyor (hava, filtre, stop solenoid)
          +-- Beyaz duman var      --> Yakıt var, sıkıştırma/ısı az (kızdırma, soğuk)
● Motor hiç dönmüyor (No crank) — sessizlik veya tek 'klik'
Olası neden
  • Akü ana şalteri (battery switch) kapalı
  • Marş aküsü boş
  • Gevşek / oksitli akü kutup başı veya şase (ground) kablosu
  • Marş solenoidi veya marş motoru arızası
  • Vites boşta değil (neutral safety switch olan motorlarda)
  • Motor su çekmiş (hydrolock) — mekanik olarak dönmüyor
Kontrol
  • Şalter konumu, akü voltajı (12.4 V üstü olmalı)
  • Marşa basarken akü voltajı ne kadar düşüyor?
  • Kabloları elle oynat; ısınan bağlantı = kötü temas
  • Marş solenoidinin küçük kablosunda marşa basınca 12 V var mı?
  • Hydrolock şüphesi: enjektörleri sökmeden motoru elle çevirmeyi dene; zorlama
Çözüm
  • Şalteri 'BOTH' / paralel konumuna al (servis aküsünden destek)
  • Kutup başlarını temizle, sık
  • Marş motoruna çekiçle hafifçe vurmak takılı fırçayı kurtarabilir (geçici)
  • Solenoid uçlarını izolasyonlu tornavidayla köprüle (son çare, vites boşta, ellere dikkat)
  • Hydrolock: enjektörleri sök, motoru elle çevirip suyu at, yağı değiştir — usta desteği önerilir
● Marş dönüyor ama motor çalışmıyor (Cranks but doesn't fire)
Olası neden
  • Yakıt vanası kapalı / yakıt bitmiş
  • Sistemde hava
  • Tıkalı filtre
  • Stop solenoidi / stop kolu 'stop' konumunda kalmış
  • Soğuk havada kızdırma bujisi (glow plug) çalışmıyor
  • Hava girişi tıkalı
  • Marş devri çok düşük (zayıf akü)
Kontrol
  • Egzozdan duman çıkıyor mu?
  • Stop kolunun tam 'run' konumunda olduğunu kontrol et
  • Hava alma vidasından mazot geliyor mu?
  • Kızdırma bujisine basınca ampermetre/akım çekiyor mu?
Çözüm
  • Yakıtı aç, havasını al
  • Filtreleri değiştir
  • Stop solenoidini elle 'run' konumuna sabitle (dönüş yayı, kablo)
  • Soğukta 15–20 sn kızdır, gazı tam aç ve tekrar dene
  • Hava filtresi/girişini temizle
● Motor çalışıyor sonra duruyor (Starts then stops)
Olası neden
  • Yakıt sisteminde hava (en yaygın)
  • Yarı tıkalı filtre
  • Tank vent tıkalı
  • Yakıt emme hortumunun içi çökmüş / tank içi pislik emişi tıkıyor
  • Stop solenoidi tam çekmiyor
Kontrol
  • Primer filtre kabında kabarcık var mı?
  • Tank kapağını açınca düzeliyor mu?
  • Besleme pompası çıkışında akış
Çözüm
  • Hava al, bağlantıları sık
  • Filtreleri değiştir
  • Tank emiş hattını basınçlı hava ile geri üfle (tank tarafına)
  • Stop solenoidi bağlantılarını kontrol et

Arıza giderme: duman renkleri

İleri · Advanced
DumanKısacaİlk bakılacak
Siyah (Black)Yanmamış yakıt, az hava / aşırı yükHava filtresi, pervane, karina
Beyaz (White)Buhar veya yanmamış yakıtSoğuk çalışma mı? Su mu?
Mavi (Blue)Yağ yanıyorYağ seviyesi, segman, turbo
● Siyah duman (Black smoke)
Olası neden
  • Hava filtresi tıkalı / makine dairesi havalandırması yetersiz
  • Motor aşırı yüklü: pervanede ip, kirli karina, yanlış pervane
  • Enjektör damlatıyor / püskürtme bozuk
  • Egzoz tıkalı (karbonlu dirsek)
Kontrol
  • Hava filtresini çıkarıp kısa çalıştır: azalıyor mu?
  • Vitesteyken mi oluyor, boşta mı? (Boşta yoksa yük sorunudur)
  • Pervane ve karina kontrolü
Çözüm
  • Hava filtresini temizle/değiştir, havalandırmayı aç
  • Pervaneyi temizle (dalış)
  • Enjektörleri test ettir / değiştir
  • Egzoz dirseğini temizle
● Beyaz duman (White smoke)
Olası neden
  • Soğuk çalıştırmada normal kısa süreli beyaz duman
  • Egzozda buhar (soğuk havada normal)
  • Silindir kapak contası yanık: soğutma suyu silindire giriyor
  • Yakıtta su
  • Zamanlama / enjektör sorunu
Kontrol
  • Motor ısınınca geçiyor mu?
  • Genleşme tankında seviye azalıyor mu, kabarcık var mı?
  • Yağ süt gibi mi?
  • Su separatöründe su var mı?
Çözüm
  • Isınınca geçiyorsa normal
  • Su separatörünü tahliye et, filtreleri değiştir
  • Conta şüphesinde motoru az kullan, usta desteği al
● Mavi duman (Blue smoke)
Olası neden
  • Yağ fazla doldurulmuş
  • Aşınmış segman / supap keçeleri
  • Turbo keçesi (turbolu motorlarda)
  • Uzun süre düşük yükte çalışma (glazing / wet stacking)
Kontrol
  • Yağ seviyesi MAX üstünde mi?
  • Yağ tüketimi artmış mı (saatte ne kadar ekleniyor)?
  • Kartel havalandırması (crankcase breather) yağ püskürtüyor mu?
Çözüm
  • Fazla yağı çek
  • Motoru düzenli olarak yük altında (%70–80 devir) çalıştır; sadece şarj için rölantide uzun süre çalıştırma
  • Kalıcı ise kompresyon testi ve revizyon

Arıza giderme: şarj, güç kaybı, titreşim, yağ basıncı

İleri · Advanced
● Şarj yok / zayıf (Charging problem) — motor çalışırken voltaj < 13 V
Olası neden
  • Kayış gevşek / kopuk
  • Alternatör uyarma (excitation / D+) kablosu kopuk
  • Ana şarj kablosu, sigorta veya akü şalteri sorunu
  • Regülatör arızası
  • Harici regülatör / akü şarj dağıtıcısı arızası
Kontrol
  • Alternatör çıkışında (B+) voltaj ölç: 14 V var ama akülerde yoksa arada kayıp var
  • Şarj ışığı yanıyor mu?
  • Kayış gerginliği
  • Devri biraz artır (bazı alternatörler 1200+ rpm'de uyarılır)
Çözüm
  • Kayışı ger / değiştir
  • Bağlantıları temizle, sigortayı değiştir
  • Alternatörü yedekle değiştir veya fırça/regülatör tamiri
  • Bu arada güneş paneli ile idare et, gereksiz tüketimi kes
● Güç / devir kaybı (Loss of power / RPM)
Olası neden
  • Yakıt filtresi tıkanıyor
  • Pervanede ip, ağ, poşet
  • Karina ve pervane midye/yosun kaplı
  • Hava filtresi tıkalı
  • Gaz kolu kablosu gevşemiş, tam açmıyor
  • Egzoz karşı basıncı (tıkalı dirsek)
Kontrol
  • Boşta tam devir alabiliyor mu? (Alıyorsa sorun yük/pervane)
  • Filtrelerde vakum / tortu
  • Gaz kolunu motor tarafında elle tam aç
  • Dalış yapıp pervaneye bak (motor kapalı!)
Çözüm
  • Filtreleri değiştir
  • Pervaneyi temizle
  • Gaz kablosunu ayarla
  • Egzoz dirseğini temizle
● Anormal titreşim (Unusual vibration)
Olası neden
  • Pervaneye dolanan ip/ağ veya kırık pervane kanadı
  • Motor takozu (engine mount) gevşek/yırtık
  • Şaft kaplini (coupling) hizasız veya cıvataları gevşek
  • Bir silindir çalışmıyor (enjektör)
Kontrol
  • Boşta da var mı? (Yoksa pervane/şaft tarafı)
  • Motor takozu somunları, lastiklerde yırtık
  • Kaplin cıvataları
  • Enjektör rakorlarını tek tek hafif gevşet: devir düşmeyen silindir arızalıdır
Çözüm
  • Pervaneyi temizle, hasarlıysa yedeğiyle değiştir
  • Takozları sık / değiştir, şaft hizasını yap
  • Kaplin cıvatalarını sık
  • Arızalı enjektörü değiştir
● Yağ basıncı alarmı (Oil pressure alarm)
Olası neden
  • Yağ seviyesi düşük
  • Yağ basınç müşiri (sender/switch) arızalı veya kablosu kopuk
  • Yağ pompası / tıkalı emme süzgeci
  • Yakıt yağa karışmış (yağ incelmiş)
  • Ciddi yatak aşınması
Kontrol
  • MOTORU HEMEN DURDUR
  • Yağ seviyesini ve rengini kontrol et
  • Müşir kablosunu çıkarıp ikaz ışığının davranışına bak / mekanik manometre ile test et
Çözüm
  • Yağ ekle, sızıntıyı bul (filtre contası!)
  • Müşiri değiştir
  • Gerçek basınç düşükse motoru çalıştırma; yelkenle güvenli limana
Yağ basıncı alarmında

Yağ basıncı ışığı yanarsa önce motoru durdur, sonra düşün. Yağsız birkaç dakika bile motoru kalıcı olarak bozabilir. Yelken açık değilse önce teknenin güvenliğini sağla (demir, yelken).

Bakım aralıkları ve yedek parça seti

İleri · Advanced

Aşağıdaki aralıklar yaygın küçük yat dizelleri için tipik değerlerdir. Kendi motorunun kılavuzu her zaman önceliklidir.

İşAralık (tipik)Not
Yağ seviyesi, su separatörü, deniz suyu filtresiHer çalıştırma / günlükGözle kontrol
Kayış gerginliği, sızıntı turuHaftalık / ~50 saat
Motor yağı + yağ filtresi100–250 saat veya yılda 1Kılavuza bak
Primer yakıt filtresi~200–250 saat / kirleninceŞüpheli yakıtta daha sık
Sekonder yakıt filtresi~200–500 saat
ImpellerYılda 1 / ~500 saatKanat kontrolü
Hava filtresi~250–500 saatTozlu ortamda daha sık
Şanzıman yağı~250–500 saat / yılda 1
Antifriz2 yılda 1Doğru tip
Çinko anot (eşanjör)Her 6 ay kontrol%50 erimişse değiştir
Egzoz dirseği kontrol~500–1000 saatKarbon ve korozyon
Enjektör testi~1000–1500 saatAtölye
Supap ayarıKılavuza göre (örn. ~500–1000 saat)
✅ Uzun seyir yedek parça seti (Spares kit)
Referanslar
  • Nigel Calder — Marine Diesel Engines
  • Nigel Calder — Boatowner's Mechanical and Electrical Manual
  • Üretici motor kullanım ve bakım kılavuzları (Yanmar, Volvo Penta, Beta, Nanni vb.)

Son gözden geçirme: 2026-10-01. Bu içerik eğitim amaçlıdır; resmi kılavuzlar, üretici el kitapları ve yerel kurallar önceliklidir.